Otomotiv endüstrisi, yarım asırdır araç güvenliğini test ederken “ortalama bir insan” modelini baz aldı. Ancak bu “ortalama”, 1970’lerin verilerine dayanan, 1.77 metre boyunda ve 76 kilogram ağırlığında bir erkekti. Yıllarca süren araştırmalar ve göz ardı edilen istatistikler, çarpıcı bir gerçeği ortaya koydu: Kadınlar, trafik kazalarında erkeklere göre %73 daha fazla yaralanma riski taşıyor. İşte bu noktada, otomotiv güvenliğinde bir devrim niteliği taşıyan ve güvenlik protokollerini kökünden değiştiren teknolojik bir harika sahneye çıkıyor: Dünyanın ilk gerçek kadın çarpışma testi mankeni, SET 50F.
İsveç Ulusal Yol ve Ulaştırma Araştırma Enstitüsü (VTI) trafik güvenliği direktörü Prof. Dr. Astrid Linder tarafından geliştirilen SET 50F, sadece boyutları küçültülmüş bir erkek manken değil; kadın anatomisinin biyomekanik tepkilerini birebir simüle eden gelişmiş bir mühendislik harikasıdır. Bu makalede, çarpışma testi teknolojisindeki bu devrimin teknik detaylarını, VIP araç tasarımına etkilerini ve 2026 yılı itibarıyla değişen güvenlik regülasyonlarını inceleyeceğiz.
Erkek Odaklı Testlerin Yarattığı Güvenlik Açığı
Geleneksel olarak kullanılan “Hybrid III” test mankenleri, erkek anatomisi üzerine kurgulanmıştı. Kadınları temsil etmesi için kullanılan mankenler ise aslında 12 yaşındaki bir kız çocuğunun boyutlarına indirgenmiş erkek mankenlerdi. Bu yaklaşım, kadınların daha geniş kalça yapısını, boyun kaslarının farklı mukavemetini ve omurga esnekliğini göz ardı ediyordu. Sonuç olarak, özellikle arkadan çarpmalı kazalarda kadınların “kamçı etkisi” (whiplash) yaralanmalarına maruz kalma riski erkeklere oranla iki kat daha fazlaydı.
SET 50F: Teknik Özellikler ve Biyomekanik Yenilikler
SET 50F (Seat Evaluation Tool – 50th Percentile Female), kadın sürücülerin ve yolcuların güvenliğini sağlamak için sıfırdan tasarlandı. İşte bu yeni nesil çarpışma testi mankenini benzersiz kılan teknik özellikler:
- Antropometrik Doğruluk: 162 cm boyunda ve 62 kg ağırlığındadır. Bu ölçüler, küresel kadın nüfusunun medyan ortalamasını temsil eder.
- Omurga Esnekliği: Erkek mankenlerin aksine, SET 50F’in omurgası ve boynu tamamen esnektir. Bu, kaza anında kadınların daha az kaslı boyun yapısının nasıl tepki verdiğini ve başın savrulma momentini (whiplash) mikrosaniyeler içinde ölçmeyi sağlar.
- Sensör Teknolojisi: Manken üzerinde, darbe anındaki kuvvetleri (G-kuvveti), torku ve ivmeyi ölçen 24’ten fazla yüksek hassasiyetli sensör bulunur.
- Ağırlık Merkezi: Kadınların erkeklere göre daha düşük olan ağırlık merkezi ve farklı kalça yapısı simüle edilerek, emniyet kemerinin kaza anında vücuda nasıl baskı yaptığı (özellikle göğüs ve karın bölgesi) tam doğrulukla analiz edilir.
VIP Araç Tasarımı ve Güvenlik Entegrasyonu
Bu yeni güvenlik standartları, sadece seri üretim binek araçları değil, aynı zamanda özel tasarım VIP araçları da yakından ilgilendiriyor. VIP araç tasarımı ve dönüşümü yapan firmalar için koltuk güvenliği ve test prosedürleri artık çok daha kapsamlı bir hal alıyor. AYT Dizayn olarak, Mercedes-Benz V-Class veya Vito gibi araçlarda uyguladığımız lüks dönüşümlerde, koltukların sadece konforunu değil, kaza anındaki davranışını da bu yeni veriler ışığında değerlendiriyoruz.
Özellikle VIP araçlarda kullanılan elektrikli, yatak olabilen ve masaj özellikli koltukların, yeni nesil çarpışma testi standartlarına uygun ankraj noktalarına sahip olması hayati önem taşır. Kadın yolcuların da erkek yolcular kadar güvende olması için, arka yaşam alanındaki koltukların emniyet kemeri konumlandırmaları SET 50F verilerine göre optimize edilmelidir.
Euro NCAP 2026 ve Geleceğin Güvenlik Protokolleri
Ocak 2026 itibarıyla, Euro NCAP (Avrupa Yeni Araba Değerlendirme Programı) güvenlik protokollerinde köklü değişikliklere gitmiştir. “Güvenliğin Aşamaları” (Stages of Safety) adı verilen yeni çerçeve kapsamında, artık araçların 5 yıldız alabilmesi için çok daha geniş bir yolcu profilini koruyabildiğini kanıtlaması gerekmektedir.
Bu yeni dönemde öne çıkan başlıklar şunlardır:
- Çeşitlilik İçeren Testler: Sadece ortalama erkek değil, SET 50F gibi kadın modelleri ve yaşlı yolcu simülasyonları testlere dahil edilmektedir.
- Sanal Test (Virtual Testing): Fiziksel testlerin yanı sıra, milyonlarca farklı senaryonun simüle edildiği dijital insan vücudu modelleri (HBM) kullanılarak, kadın ve erkek anatomisindeki her türlü varyasyon analiz edilmektedir.
- Koltuk ve Başlık Tasarımı: Kamçı etkisini önlemek için koltuk başlıklarının geometrisi, kadınların boyun yapısına uygun olacak şekilde revize edilmektedir.
Sonuç olarak, Astrid Linder’in öncülüğünde geliştirilen SET 50F, bir mühendislik başarısı olmanın ötesinde, otomotiv dünyasında eşitlik ve adalet arayışının bir simgesidir. AYT Dizayn olarak, lüks araç dizayn süreçlerimizde bu evrensel güvenlik standartlarını yakından takip ediyor, tasarladığımız her VIP aracın estetik olduğu kadar, içindeki her birey için maksimum güvenlik sağladığından emin oluyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Kadın çarpışma testi mankeni neden şimdiye kadar yapılmadı?
Maliyet ve regülasyon eksikliği temel sebeplerdendi. 1970’lerde belirlenen standartlar erkeği “norm” kabul etti. Ancak artan veri analizi ve biyomekanik araştırmalar, kadınların anatomik farklarının (kas yapısı, kemik yoğunluğu) ayrı bir test mankeni gerektirdiğini kanıtladı ve teknoloji buna ancak son yıllarda tam uyum sağladı. - Kadınlar trafik kazalarında neden daha fazla risk altında?
İstatistiklere göre kadınlar, erkeklere kıyasla daha hafif kemik yapısına ve daha az boyun kasına sahiptir. Ayrıca, genellikle direksiyona daha yakın otururlar. Standart güvenlik ekipmanları (emniyet kemeri, hava yastığı) erkek vücuduna göre optimize edildiği için, kadınlarda özellikle boyun ve göğüs yaralanmaları daha sık görülür. - SET 50F mankeni VIP araç dönüşümlerini etkiler mi?
Kesinlikle. VIP araçlarda kullanılan özel koltukların, AR-GE aşamasında çarpışma testi simülasyonlarından geçmesi gerekir. SET 50F verileri, bu koltukların ergonomisinin ve emniyet kemeri açılarının kadın yolcular için de güvenli olacak şekilde tasarlanmasını zorunlu kılar.
